Produkty klasyfikowane jako stwarzające zagrożenie wg CLP a produkty niebezpieczne w transporcie – czy i jaka jest między nimi różnica?
W branży chemicznej bardzo często spotykamy się z określeniami „produkt niebezpieczny”, „produkt stwarzający zagrożenie”, „produkt ADR” czy „towar niebezpieczny w transporcie”. Na pierwszy rzut oka mogą wydawać się one synonimami. W rzeczywistości odnoszą się jednak do dwóch różnych systemów klasyfikacji i dwóch różnych obszarów bezpieczeństwa. Dobrze jest więc mieć możliwość rozróżnienia pomiędzy tymi pojęciami, tak aby wiedzieć jakie wymagania mogą stosować się do konkretnego produktu o określonej klasyfikacji.
Umowa ADR i rozporządzenie CLP mają bardzo wiele punktów wspólnych, przede wszystkim w zakresie klasyfikacji produktów. Jednak pomimo tych podobieństw produkt chemiczny może być sklasyfikowany jako stwarzający zagrożenie zgodnie z rozporządzeniem CLP, ale jednocześnie nie być towarem niebezpiecznym w transporcie. Możliwa jest również sytuacja odwrotna – substancja lub wyrób może podlegać przepisom dotyczącym transportu towarów niebezpiecznych, mimo że nie jest klasyfikowany jako stwarzający zagrożenie na podstawie CLP.
To rozróżnienie ma bardzo praktyczne znaczenie. Od właściwej klasyfikacji zależą m.in. wymagania dotyczące etykiety, opakowania, karty charakterystyki, dokumentacji transportowej, rodzaju opakowania transportowego czy oznakowania jednostki transportowej.
CLP i ADR – dwa różne cele
Pomimo, że zarówno CLP, jak i ADR posiadają wspólny rdzeń i wywodzą się z przepisów modelowych GHS, to podstawową różnicą między nimi, jest ich cel.
Rozporządzenie CLP, czyli rozporządzenie (WE) nr 1272/2008 w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, służy przede wszystkim do identyfikacji i komunikowania zagrożeń związanych z substancją lub mieszaniną. Obejmuje zagrożenia fizyczne, dla zdrowia człowieka oraz dla środowiska. Klasyfikacja CLP jest podstawą do określenia odpowiednich elementów oznakowania, takich jak piktogramy, hasła ostrzegawcze, zwroty H i P. Tutaj oczywiście również możemy mieć do czynienia z klasyfikacjami, które będą istotne z punktu widzenia transportu produktów (wspomniane wcześniej przenikanie się obu systemów jest tutaj bardzo widoczne).
Przepisy transportowe mają natomiast odpowiedzieć przede wszystkim na inne pytanie:
Czy dany materiał stwarza takie zagrożenie podczas przewozu, że jego transport powinien podlegać szczególnym wymaganiom?
W przypadku transportu drogowego podstawowym aktem jest ADR – Umowa dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych. ADR określa m.in. zasady klasyfikacji towarów niebezpiecznych, wymagania dotyczące opakowań, oznakowania, dokumentacji, pojazdów, załóg oraz warunków przewozu.
Dlatego „stwarzający zagrożenie wg CLP” i „niebezpieczny w transporcie” nie oznaczają dokładnie tego samego. Sprowadzając rozważania do najbardziej podstawowego poziomu powinniśmy skupić się przede wszystkim na klasyfikacji produktów w obu systemach. ADR i CLP mają w tym zakresie wiele wspólnych obszarów, ale istnieją też elementy specyficzne dla każdego z nich, które nie mają odzwierciedlenia w tym drugim.
Co oznacza „produkt stwarzający zagrożenie” według CLP?
W systemie CLP klasyfikacja jest związana z właściwościami substancji lub mieszaniny.
Analizuje się m.in., czy produkt wykazuje:
- zagrożenia fizyczne,
- zagrożenia dla zdrowia,
- zagrożenia dla środowiska,
Jeżeli kryteria określone w CLP są spełnione, substancja lub mieszanina otrzymuje odpowiednią klasyfikację. Następnie należy zastosować właściwe elementy oznakowania.
Przykładowo mieszanina może być sklasyfikowana jako:
Skin Irrit. 2 – H315: Działa drażniąco na skórę
albo:
Eye Irrit. 2 – H319: Działa drażniąco na oczy.
Może również zostać sklasyfikowana jako substancja lub mieszanina stwarzająca zagrożenie dla środowiska wodnego.
W takiej sytuacji mamy do czynienia z produktem stwarzającym zagrożenie w rozumieniu CLP, co może oznaczać obowiązek odpowiedniego oznakowania i spełnienia innych wymagań wynikających z przepisów dotyczących chemikaliów.
Dla uproszczenia dalszych rozważań można przyjąć, że zestaw klasyfikacji „dostępny” w rozporządzeniu CLP, jest szerszy niż to, co wynika z przepisów o transporcie towarów niebezpiecznych. To znaczy, że nie każda klasyfikacja CLP będzie automatycznie oznaczała, że produkt jest traktowany jako niebezpieczny podczas transportu.
Co oznacza „towar niebezpieczny w transporcie”?
W transporcie stosuje się odrębne, choć w wielu punktach zbieżne, kryteria.
ADR dzieli towary niebezpieczne na klasy od 1 do 9, obejmujące m.in.:
Klasa 3 – materiały ciekłe zapalne
Klasa 6.2 – materiały zakaźne
Klasa 7 – materiały radioaktywne
Klasa 8 – materiały żrące
Klasa 9 – różne materiały i przedmioty niebezpieczne.
Dla osób zaznajomionych z systemem klasyfikacji CLP widoczne jest na powyższych przykładach, że niektóre klasy zagrożeń CLP będą miały jakiś rodzaj połączenia z klasyfikacją towarów niebezpiecznych w transporcie (materiały ciekłe zapalne czy materiały żrące). Z kolei inne, jak materiały zakaźne czy radioaktywne, w ogóle nie znajdują się w zakresie rozporządzenia CLP.
Stąd możemy wyciągnąć wniosek analogiczny jak w poprzednim fragmencie artykułu – nie każdy towar niebezpieczny w transporcie będzie wymagał klasyfikacji zgodnie z rozporządzeniem CLP.
Czy produkt z piktogramem CLP jest automatycznie towarem ADR?
Nie. To jeden z najczęściej popełnianych błędów w trakcie oceny produktów.
Załóżmy, że mieszanina posiada na etykiecie piktogram GHS07 – wykrzyknik – oraz klasyfikację:
Skin Irrit. 2, H315
Eye Irrit. 2, H319
Samo występowanie piktogramu GHS07 nie oznacza jeszcze, że produkt musi być przewożony jako towar niebezpieczny zgodnie z ADR. Produkt o takiej klasyfikacji nie jest objęty przepisami o transporcie towarów niebezpiecznych – w Klasie 8 (materiały żrące) nie są ujęte produkty, które działają wyłącznie drażniąco. Podobnie sytuacja ma się z działaniem uczulającym.
Dlatego przy ocenie produktu trzeba wykonać osobną analizę pod kątem przepisów transportowych, szczególnie, że jak wspominaliśmy wcześniej – istnieją klasy zagrożeń nie objęte rozporządzeniem CLP, czasami więc możemy nawet dla produktu nie mieć karty charakterystyki, a umowa ADR nadal będzie wymagała od nas transportu produktów zgodnie z obowiązującymi przepisami (jak chociażby w przypadku materiałów zakaźnych czy radioaktywnych, które nie są objęte przepisami rozporządzenia REACH).
Gdzie znajdziemy podobieństwa?
Wspomnieliśmy o różnicach i sytuacjach, gdy transport towarów niebezpiecznych ocenia produkty inaczej niż robi to rozporządzenie CLP. Jak jednak zaznaczyliśmy wcześniej, istnieje szereg sytuacji, w których oba systemy mówią „podobnym językiem”.
W przypadku produktów klasyfikowanych jako łatwopalne, żrące czy toksyczne, zarówno umowa ADR, jak i rozporządzenie CLP podchodzą do klasyfikacji albo identycznie albo w sposób podobny. Wynika to z wspomnianego wcześniej faktu, że u podstaw obu systemów leżą te same przepisy modelowe ONZ, co oznacza, że kryteria klasyfikacji są w nich tożsame.
Oznacza to, że tam, gdzie mamy do czynienia z towarem klasyfikowanym jako łatwopalny zgodnie z rozporządzeniem CLP, z dużą dozą prawdopodobieństwa możemy założyć, że towar ten będzie również postrzegany jako niebezpieczny w transporcie i będzie wymagał przypisania numeru UN i dalszych związanych z tym czynności. Jako „regułę kciuka” możemy przyjąć, że jeśli w transporcie istnieje klasa zagrożeń zbieżna z tą z rozporządzenia CLP, to najpewniej towar spełniający kryteria tej klasy będzie klasyfikowany jako niebezpieczny/stwarzający zagrożenie w obu z nich.
Dlaczego ta różnica jest tak ważna?
Błędne utożsamianie CLP z ADR może prowadzić do dwóch rodzajów problemów.
Pierwszy to uznanie produktu za niebezpieczny w transporcie, mimo że nie spełnia odpowiednich kryteriów. Może to prowadzić do niepotrzebnych wymagań dotyczących opakowań, przewozu i dokumentacji. Dotyczy to przede wszystkim komunikacji z przewoźnikami, ale jest też istotne z punktu widzenia oceny dodatkowych obowiązków przedsiębiorstwa (np. raportowania czy wyznaczenia doradcy ADR).
Drugi, równie poważny, to uznanie produktu za bezpieczny transportowo tylko dlatego, że nie ma klasyfikacji CLP lub nie towarzyszy mu karta charakterystyki. W takim przypadku firma może nie zastosować wymagań transportowych, które powinny być spełnione.
Prawidłowa ocena produktu w obu systemach ma więc kluczowe znaczenie dla zgodności z przepisami, nie należy jej więc zaniedbywać, a jeśli istnieją wątpliwości – skonsultować się ze specjalistą zajmującym się transportem towarów niebezpiecznych.
KONTAKT
MASZ PYTANIA?
Skontaktuj się z nami!